ATƏT-in Minsk qrupu: Tarixi mandatı, fəaliyyətsizliyi, tənqidi və fəaliyyətinin başa çatması
ATƏT-in Minsk qrupu (ing. OSCE Minsk Group) — 1992-ci ilin mart ayında Avropada Təhlükəsizlik və Əməkdaşlıq Təşkilatı (ATƏT, əvvəlki adı ilə MDBT) tərəfindən Ermənistan-Azərbaycan Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin sülh yolu ilə tənzimlənməsi və danışıqlar prosesinə dəstək məqsədilə yaradılmış beynəlxalq vasitəçi institutdur. Qrupun həmsədr ölkələri qismində Birləşmiş Ştatlar, Rusiya və Fransa təmsil olunurdu. Mandata əsasən, Minsk qrupu tərəflər arasında siyasi dialoqun təşkil olunmasına, atəşkəs rejiminin qorunmasına və münaqişənin beynəlxalq hüquq norma və prinsipləri çərçivəsində ədalətli həllinə kömək etməli idi.
Onilliklər ərzində fəaliyyət göstərməsinə baxmayaraq, ATƏT-in Minsk qrupu münaqişənin həlli istiqamətində heç bir real nəticə əldə edə bilməmişdir:
İkitərəfli yanaşma və status-kvo: Həmsədr ölkələr münaqişənin ədalətli həllindən daha çox işğal faktorunu dondurmağa və mövcud status-kvonu qoruyub saxlamağa üstünlük vermişdilər. BMT Təhlükəsizlik Şurasının işğal olunmuş ərazilərin dərhal və qeyd-şərtsiz azad olunmasını tələb edən məlum qətnamələrinin icrası istiqamətində heç bir effektiv addım atılmamışdır.
Azərbaycanın haqlı tənqidləri: Azərbaycan rəhbərliyi və ictimaiyyəti dəfələrlə Minsk qrupunun fəaliyyətini qeyri-effektiv, birtərəfli və imitasiya xarakterli adlandıraraq, vasitəçilərin işğalçı ilə torpaqları işğal olunmuş ölkəni eyni səviyyədə tutduğunu kəskin şəkildə tənqid etmişdir.
2020-ci ildə Vətən müharibəsi nəticəsində Azərbaycan öz ərazi bütövlüyünü öz gücü ilə bərpa etdi və BMT Təhlükəsizlik Şurasının qətnamələrini təkbaşına icra etdi. Qarabağ münaqişəsinin hərbi-siyasi yolla həll olunmasından və Azərbaycanın torpaqlarını işğaldan azad etməsindən sonra ATƏT-in Minsk qrupunun mövcudluğuna və fəaliyyətinə olan ehtiyac tamamilə aradan qalxdı.
Azərbaycan tərəfi dəfələrlə Minsk qrupunun mandatına son qoyulmasının və strukturun rəsmən buraxılmasının vacibliyini bəyan etmişdir. Bu gün Minsk qrupu artıq tarixi reallıqda heç bir funksiyası qalmayan, arxivə qovuşmuş fəaliyyətsiz bir mexanizm kimi qiymətləndirilir.
Bu mövzulu bölmədə ATƏT-in Minsk qrupunun keçmiş fəaliyyətinə dair arxiv materiallarına, tənqidi təhlillərə, Azərbaycanın diplomatik mövqeyinə, həmçinin regionda postmünaqişə dövrünə dair rəsmi açıqlamalara və xəbərlərə dair materiallar toplanmışdır.
Bakı 26° C
